• ۱۴۰۰ سه شنبه ۱۶ آذر
  • اِثَّلاثا ٢ جمادي الاولي ١٤٤٣
  • Tuesday 7 Dec 2021
گل گهر
بیمه کوثر بانک صنعت و معدن بانک ملت بانک تجارت سازمان تامین جتماعی
  • آخرین خبرها
شناسه خبر: 187961 | تاریخ مخابره: ۱۴۰۰/۸/۱۶ - 10:25
آغاز فصل بیست و سوم عملیات باستان‌شناسی هگمتانه
دکتر ملک‌زاده از ادامه‌ کاوش در هگمتانه کنار گذاشته شد؟!

آغاز فصل بیست و سوم عملیات باستان‌شناسی هگمتانه

چند روز پیش که دکتر ملک‌زاده در صفحه شخصی خود در اینستاگرام اعلام کرد که از ادامه کاوش‌های هکمتانه کنار گذاشته شده، مدیر پایگاه محوطه تاریخی هگمتانه از آغاز بیست و سومین فصل عملیات باستان‌شناسی هگمتانه با موضوع نجات‎بخشی حصار و برج و باروهای هگمتانه خبر داد.

 چند روز پیش که دکتر ملک‌زاده در صفحه شخصی خود در اینستاگرام اعلام کرد که از ادامه کاوش‌های هکمتانه کنار گذاشته شده، مدیر پایگاه محوطه تاریخی هگمتانه از آغاز بیست و سومین فصل عملیات باستان‌شناسی هگمتانه با موضوع نجات‎بخشی حصار و برج و باروهای  هگمتانه خبر داد.


حسن سلطانی هشتم آبان‌ماه در جمع خبرنگاران با اشاره به آغاز عملیات باستانشناسی در تپه هگمتانه اظهار کرد: این فصل از کاوش به سرپرستی دکتر رضا نظری ارشد و نظارت استانی سیدجلیل رحمانی از باستان‌شناسان خوب استان، در محوطه تاریخی هگمتانه انجام می‌شود.

وی ادامه داد: هدف این فصل از اقدامات باستان‌شناسی، پیگردی آثار مکشوفه چهار دهه گذشته و آغاز عملیات حفاظت اضطراری آثار مکشوفه در برابر عوامل جوی همسو با مصوبات شورای فنی میراث‌فرهنگی و شورای راهبردی هگمتانه است.

مدیر پایگاه محوطه تاریخی هگمتانه گفت: کاوش با مجوز پژوهشکده باستان‌شناسی وزارتخانه انجام شده که در راستای ساماندهی و حفاظت برج و بارو و آثار چهار دهه گذشته است.

وی خاطرنشان کرد: این کاوش ۳۰ روز توسط پنج باستان‌شناس انجام خواهد شد که اقدامات  پیشگیری و حفاظت اضطراری در زمان بارش نزولات آسمانی است و این کاوش در راستای تکمیل عملیات حفاظت و مراقبت آثار مکشوفه در بنای خشتی است.

سلطانی یادآور شد: در حال حاضر برج ضلع شرقی هگمتانه با ارتفاع ۱۲ متر با روش خشکه‌‌چینی و خشت خام و سازه‌های چوبی با قابلیت بازگشت‌پذیری منطبق با اصول مرمتی یونسکو در شهریورماه به اتمام رسیده و قابل رویت در جداره شرقی هگمتانه برای بازدیدکنندگان است.

 

بی‌اخلاقی مطلق در تاریخچه کاوش‌های باستان‌شناسی ما!

این توضیحات در حالی انجام شد که دکتر مهرداد ملکزاده باستان‌شناس، نویسنده و پژوهشگر دوران ماد در صفحه شخصی خود در اینستاگرام نوشت: «به کجا می‌نگری مرد نگران؟ آغاز تابستان سال پیش، واپسین روزهای فصل بیست‌و‌دوم کاوش هگمتانه، پس از 72 روز کاوش سنگین با نتایج بسیار ارزنده که ماحصل آن در دو گزارش مبسوط به پژوهشکده باستان‌شناسی تقدیم شد و چندین ‌و چند مقاله از آن استخراج شد که تعدادی منتشر شده و تعدادی زیر چاپ است و ارائه چندین سخنرانی علمی در مجامع فرهنگی و پژوهشی، و نتیجه آن؟ امسال فصل بیست‌و‌سوم را برخلاف عرف و رویه رایج در باستان‌شناسی ایران از کاوشگر، مهرداد ملکزاده، گرفتند و به فرد دیگری سپردند! بی‌اخلاقی مطلق در تاریخچه کاوش‌های باستان‌شناسی ما.... ». حال باید دید آیا دلیل علمی برای این کار وجود داشته یا کاری که صورت گرفته مسبوق به سابقه است و در کاوش‌ها چنین کاری صورت می‌گیرد.

 

دستاوردهای فصل ۲۲ کاوش‌های باستان‌شناختی در تپه هگمتانۀ همدان

گروه کاوش فصل بیست‌ودوم تپه هگمتانۀ همدان ، پس از گذشت ۳۷ سال از آغاز کاوش‌ها در سال ۱۳۶۲ و شش دهه از انتخاب محل تپه هگمتانه در بافت قدیمی شهر همدان کنونی برای جستجوی بقایای مادّی دورۀ ماد در دهۀ ۱۳۴۰، به مواد فرهنگی آن دوره در بافت و بستری نسبتاً مطمئن دست پیدا کرده است.

مهرداد ملکزاده سرپرست هیئت باستان‌شناسی در تیرماه سال 99 گفت: «بیست‌ودومین فصل کاوش‌های باستان‌شناختی تپه هگمتانه در شهر همدان که از سوی ادارۀ میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان همدان و پایگاه میراث فرهنگی و گردشگری هگمتانه تعریف شده بود، با مجوز پژوهشگاه انجام گرفت.»

این باستان‌شناس هدف از این کاوش را در وهلۀ نخست بازبینی در عرصه و حریم هگمتانه خصوصاً از طریق ساماندهی ضلع و جبهۀ جنوبی محوطه عنوان کرد؛ جایی که با بخشی از بازار سنتی و قدیمی همدان موسوم به بازار آهنگران اتصال و اصطکاک پیدا می‌کرد و این خود از دیرباز از معضلات محیطی محوطه به شمار می‌آمد که خوشبختانه با پیمایش‌ها و سنجش‌ها و تکیه بر دانسته‌ها و آموخته‌های فصول پیشین و گمانه‌زنیها چند راهکار اجرایی و عملی برای حل این مشکل طرح و پیشنهاد شد.

ملک زاده خاطرنشان کرد: «افزون بر آن هدف اداری و اجرایی، گروه کاوش تلاش کرد با استفادۀ بهینه از فرصت فراهم‌آمده، به پاره‌ای از اهداف علمی و پژوهشی خود نیز دست یابد.»

او تصریح کرد: «ناگفته پیداست به دلیل تنگناهای مالی موجود، گروه‌های باستان‌شناسی در سال‌های اخیر با مشکلات عدیده‌ای دست به گریبان هستند، به تبع آن گروه کاوش فصل بیست‌ودوم در هگمتانه هم فقط توان به کارگیری تعداد بسیار محدودی نیروی کارشناسی و کارگری را در اختیار داشت با این وصف نتایج این فصل می‌تواند امیدبخش ارزیابی شود و گروه تقریباً به تمامی اهدافی که مدنظر ‌داشت دست پیدا کرد

سرپرست هیئت باستان‌شناسی افزود: «عملیات میدانی کاوش در چهار کارگاه چال‌ شترخواب، برج و بارو، بازخوانی کاوش فصول ۱۹ و ۲۰ در نزدیکی دیوار جنوبی محوطه و گمانۀ عمیق کارگاه مرکزی ساماندهی شد.»

ملک‌زاده در تشریح  کارگاه چال‌ شترخواب گفت: «در فصل سیزدهم کاوش، به سال ۱۳۸۴، به سرپرستی زنده‌یاد دکتر مسعود آذرنوش، نگارنده (مهرداد ملکزاده) در مقام معاون هیئت، با همکاری علی‌اکبر وحدتی و رضا ناصری، موفق به بازکردن یک گمانۀ پیشرو در کف چال شترخواب شده بود و در عمق ۳۰۰ سانتی‌متری به بقایای دیواری سنگی و در کنار آن سفال‌های شاخص دورۀ هخامنشی، عصر آهن پایانی و قدیمتر دست یافته بود؛ متأسفانه این دستاورد بسیار مهم در آن زمان محل توجه سرپرست کاوش قرار نگرفت.»

او افزود: «در فاصلۀ بیش از پانزده سالۀ مابین ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۹ آن کارگاه بنا بر دلایل نادانسته توسط افراد یا اشخاصی ناشناخته ویران، منهدم، معدوم و با نخاله‌های ساختمانی و بعضاً زباله‌های متعفن پُر و از انظار ناپدید شده بود.»

سرپرست هیئت باستان‌شناسی اظهار کرذ: «گروه کاوش فصل بیست‌ودوم با بازکردن سه گمانۀ ۵/۲ در ۵/۲ متر آن گمانۀ پیشرو را مجدداً گشود و در عمق ۳۲۰ سانتی‌متری موفق به کشف ادامۀ دیوار سنگی پیشگفته و محل برگشت و کنج ۹۰ درجۀ آن شد.افزون بر آن تعداد بسیاری یافته‌های سفالی مربوط به دورۀ هخامنشی، عصر آهن پایانی، قدیمتر (و نمونه‌هایی احتمالاً از عصر مفرغ) به دست آمد.»

این باستان‌شناس در ادامه با اشاره به فعالیت‌های صورت گرفته در کارگاه برج و بارو تصریح کرد: «استاد دکتر محمدرحیم صراف طی یازده فصل (۱۳۶۲ تا ۱۳۷۹) بقایای معماری منظم و هندسی خاصی را در جای‌جای عرصۀ تپۀ هگمتانه کاویده است، ایشان با تبعیت از آن شبکۀ معماری با نظم مربعاتی، پس از کشف و کاوش بخش‌های از بارو و دو برج، طرحی برای بازسازی و ادامۀ برج و بارو پیشنهاد کرده که در برخورد و مواجه با بقایای معماری و خصوصا پستی و بلندی‌های توپوگرافیک تپه عملا ناموجود و احتمال وجودش ناممکن به نظر می‌آمد.»

او تصریح کرد: «گروه کاوش فصل بیست‌ودوم با ایجاد کارگاهی متکی و متناسب با توپوگرافی تپه در جایی که انتظار وجود بقایایی برجی در باروی باستانی را داشت موفق به کشف آن شد. از مهمترین یافته‌های سفالی این کارگاه تکه‌ای از سفالینه‌ای معروف و مشخص در باستان‌شناسی عصر آهن پایانی است که اصطلاحاً ’پیالۀ مادی‘ (‘Median bowl’) نامیده می‌شود.»

سرپرست هیئت باستان‌شناسی در تشریح  کارگاه بازخوانی کاوش فصول ۱۹ و ۲۰ در نزدیکی دیوار جنوبی محوطه خاطرنشان کرد: «در این کارگاه برای مشخص کردن نحوۀ ارتباط معماری منظم مربعاتی معروف تپه هگمتانه با لایه‌های احتمالی زیرین و دیرین در پای یکی از دیوارهای یافت شدۀ فصول پیشین گمانه‌ای پیشرو ایجاد شد که نشان داد آن دیوارها مستقیما روی خشت‌هایی تقریباً همسان ولی قدیمی‌تر بنا شده است.»

ملک‌زاده با تشریح فعالیت‌های صورت گرفته در گمانۀ عمیق کارگاه مرکزی افزود: «پس از گسترش خاکبرداری در کارگاه مرکزی طی فصل پنجم کاوش (۱۳۷۳) و فصول بعدی، که منجر به پیدایی آن معماری معروف منظم شبکه‌بندی‌شده (۱۷/۵ در ۱۷/۵ متر) شد  و در پی آن فهم پیمون‌بندی (modulation) حاکم بر آن شبکه‌بندی، دکتر صراف تا واپسین روزهای حضور خویش در مقام سرپرستی کاوش‌ها تمامی توان و همت خود را صرف یافتن و کاویدن بافت‌ها و بخش‌هایی بیشتر از آن معماری در نقاط مختلف پهنۀ تپه هگمتانه کرد».

او در پایان تصریح کرد: «به نظر می‌رسد گروه کاوش فصل بیست‌ودوم پس از ۳۷ سال از آغاز کاوش‌ها در سال ۱۳۶۲ و پس از گذشت شش دهه از انتخاب محل تپه هگمتانه در بافت قدیمی شهر همدان کنونی برای جستجوی بقایای مادّی دورۀ ماد در دهۀ ۱۳۴۰، به مواد فرهنگی آن دوره در بافت و بستری نسبتاً مطمئن دست پیدا کرده است.»

ارسال دیدگاه شما